*
*
*



Bạn đang xem: Đọc vào phủ chúa trịnh

*
*
*

*


Cảm nhận được giá trị hiện thực thâm thúy của công trình và nhân biện pháp thanh cao của tác giả qua ngòi cây viết kí sự chân thực, tinh tế về cuộc sống đời thường trong phú chúa Trịnh. Lê Hữu Trác (1724– 1791) hiệu là Hải Thượng Lãn Ông, người làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, lấp Thượng Hồng, trấn thành phố hải dương (nay thuộc huyện Yên Mĩ, tỉnh giấc Hưng Yên). Ông là một trong những danh y, không chỉ là chữa bệnh ngoài ra soạn sách và mở trường dạy nghề thuốc nhằm truyền bá y học. Phần lớn cuộc đời hoạt động y học và trước tác của ông đính với quê ngoại ngơi nghỉ xã tô Quang, huyện mùi hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh. Cỗ Hải Thượng y tông tâm lĩnh tất cả 66 quyển, là công trình nghiên cứu y học tập xuất sắc tuyệt nhất trong thời trung đại Việt Nam. Nhà cửa cũng ghi lại những cảm xúc chân thiệt của tác giả giữa những lúc lặn lội đi chữa bệnh ở những miền quê, biểu thị tâm huyết và đức độ của tín đồ thầy thuốc. Qua tác phẩm, rất có thể thấy Lê Hữu Trác còn là 1 trong những nhà văn, bên thơ với những góp sức đáng ghi nhận mang đến văn học nước nhà.Thượng ghê kí sự (Kí sự mang đến kinh đô) là tập kísự bằng văn bản Hán, xong xuôi năm 1783, được xếp ngơi nghỉ cuối cỗ Hải Thượng y tông tâm lĩnh như 1 quyển phụ lục. Kí sự là một trong những thể kí, biên chép sự việc, câu chuyện có thật và tương đối hoàn chỉnh. Thượng khiếp kí sự tả quang cảnh ở tởm đô, cuộc sống thường ngày xa hoa trong lấp chúa Trịnh cùng quyền uy, núm lực của nhà chúa – phần đa điều Lê Hữu Trác đôi mắt thấy tai nghe trong chuyến đi từ mùi hương Sơn ra Thăng Long chữa bệnh cho nạm tử Trịnh Cán cùng chúa Trịnh Sâm. Qua đó, bạn đọc thấy được thể hiện thái độ coi thường lợi danh của tác giả. Tác phẩm dứt với câu hỏi Lê Hữu Trác được về lại quê nhà, về bên với cuộc sống tự do trong tâm trạng hân hoan, tiếp tục góp sức đời mình mang đến y thuật.Đoạn. Vào lấp chúa Trịnh nói tới việc Lê Hữu Trác lên tới mức kinh đô, được đem vào phủ chúa để Lê Hữu Trác bắt mạch, kê đơn cho Trịnh Cán. (Nguyễn Tiến tầm thường về) WẵN BẳNMồng 1 mon 2. Sáng tinh mơ, tôi nghe giờ gõ cửa rất gấp. Tôi chạy ra mở cửa. Thì ra một người đầy tớ quan Chánh đường”) vừa nói vừa thở hổn hển: – bao gồm thánh chỉ(2) triệu (3) nuốm vào ! quan tiền truyền mệnho hiện nay đang ở nhà cụ mập con, nhỏ vâng lệnh chạy mang đến đây báo tin. Quân nhân ở dinh sẽ đem cáng đến đón thế ở ko kể cửa. Xin cầm vào tủ chầu ngay. Tôi bèn sửa sang áo nón chỉnh tề, lên cáng vào phủ. Tên đầy tớ chạy đàng trước hét đường. Cáng chạy như con ngữa lồng, tôi bị xóc một mẻ, khổ ko nói hết. Chúng tôi đi cửa sau vào phủ. Người truyền mệnh dẫn tôi qua mấy lần cửa ngõ nữa, theo đường phía bên trái mà đi. Tôi ngước đầu lên: đâu đâu cũng là cây xanh um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió gửi thoang thoảng hương thơm hương. Hầu hết dãy hiên nhà quanh teo nối nhau liên tiếp. Người giữ cửa ngõ truyền báo rộn ràng, người có việc quan hỗ tương như mắc cửi. Vệ sĩ canh giữ cửa cung, ai ao ước ra vào phải gồm thẻ. Tôi suy nghĩ bụng: bản thân vốn con quan, phát triển ở vùng phồn hoa, chỗ nào trong cấm thành bản thân cũng đã từng biết. Chỉ bao gồm những việc trong đậy chúa là mình chỉ mới nghe nói thôi. Bước đi đến đây mới hay cảnh giàu sang của vua chúa thực khác hoàn toàn người thường! Bèn ngâm một bài bác thơ để ghi nhớ việc này: bộ đội nghìn của Uác đòng,5) nghiêm nhặt, Cả trời phái mạnh sang duy nhất là đây! Lầu từng gác vẽ tung mây, mành châu, hiên ngọc, trơn mai ánh vào. Hoa Cung thoảng ngạt ngàO gửi tới, vườn cửa ngự nghe vẹt nói đòi phen. Qué тйа, сип3 сат chша qиеп, khác gì ngư tủ đào nguyên thuở như thế nào (6) !1 = ܬ ܚܝܬ– — ܧ ܦܧ ܚܬܐ – — — — — -ܠܐ- ܚܬܐ – ܦ ܬ– — – ܦ ܫ- – ܐܒܝ ܧ ,”==! ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔–سال ہے۔ ۔ ۔ ۔ 1۔۔۔ مجم v i r *«? o o J v vrv Hoàng Đình Bảo. (2) Thánh chỉ: thông tư củ ; ở đây dùng mang đến chúa Trịnh Sâm. (3) đối với người d . – – — — – – –. —– o ܬܝ ܠ ܢܝ1– — — ܐ ܢ1 — ܐ — ܕ — — ܥܘ܂ – * گ — — — حديت – عـــر= (5) Vác đòng : chỉ giáo, má ị đánh cá. Đào ng ị hoa đào, chỉ cảnh tiên. Cả câu rước ý từ bài bác Đào hoa –r་ o nguyên kí của Đào Tiềm, kể về việc mộ ị tiến công cá một hôm chèo thuyền đi ngược chiếc is 1 – ܐܠ- – * thơ mộnge,Đi được vài ba trăm bước, qua mấy lần cửa mới đến cái điếm”}}”Hậu mã quân túc trực”°). Điếm làm bên cái hồ, có các cái cây quái dị và phần đông hòn đá kì lạ. Trong điếm cột cùng bao lơn lượn vòng, phong thái thật là xinh đẹp. Quan Chánh đường mọi khi ở triều ra thì nghỉ làm việc đấy. Thấy tôi, ông bảo quan lại truyền chỉ:- Chiều qua, tôi đã tâu lên. Thánh thượngo) chất nhận được cụ vào để hầu mạch Đông cung nắm tử4).Ông thuộc vào với quan lại truyền chỉ, bảo tôi đi theo thuộc mấy người tiểu hoàng môn(5). Đi cỗ đến một chiếc cửa lớn, thị vệ, quân sĩ thấy tôi ăn mặc dường như lạ lùng, ao ước giữ lại. Quan tiền truyền chỉ nói: – bao gồm thánh chỉ triệu. Họ bèn làm cho tôi đi. Qua dãy hiên nhà phía tây, đến một chiếc nhà phệ thật là cao với rộng. Hai bên là hai dòng kiệu để vua chúa đi. Đồ nghi trượng 6) phần nhiều sơn son thếp vàng. Ở thân đặt một cái sập thếp vàng. Trên sập mắc một chiếc võng điều. Trước sập và hai bên, bày bàn ghế, những đồ đạc nhân gian trước đó chưa từng thấy. Tôi chỉ dám ngước mắt nhìn rồi lại cúi đầu đi. Lại sang một cửa nữa, đến một cái lầu cao với rộng. Ở đây, cột mọi sơn son thếp vàng. Tôi hỏi nhỏ quan truyền chỉ, ông ta nói: – Ta vừa đi qua nhà “Đại đường”. Bên ấy hotline là “Quyển bồng”, loại gác này call là “Gác tía”. Vì vậy tử “dùng trà” sống đây, cho nên gọi nó là “phòng trà”. (Số là tại đây kiêng danh từ bỏ “thuốc” nên được gọi thuốc là “trà”.) Bấy giờ đồng hồ trong “phòng trà” tất cả bảy, tám người. Thấy quan liêu Chánh đường đến, toàn bộ đều đứng dậy. Quan liêu Chánh con đường ngồi ghế trên. Mọi người ngồi theo lắp thêm tự. Quan Chánh con đường bảo tôi ngồi vào giữa. Ban sơ tôi ko hiểu, sau bắt đầu biết kia là các vị lương y của sáu cung, hai viện được dự vào việc hầu trà, ngày đêm chờ chực ở đấy. Thấy tôi, họ đều nhìn nhau. Có fan cúi xuống hỏi nhỏ. Quan Chánh con đường cười: – cụ này là nhỏ ông Liêu Xá sinh sống Đường Hào vào cư ngụ trong hương thơm Sơn, có tác dụng thuốc hay có tiếng, nay vâng thánh chỉ vào kinh. Bấy giờ đồng hồ có bạn chít khăn lượt tàu, cười cùng bảo tôi:(1) Điếm: trạm, khu vực để nghỉ ngơi chân hoặc hóng đợi. (2) “Hậu mã quân túc trực”: thương hiệu trạm, tức thị “Nơi quân Hậu mã ngóng sẵn (để chúa sai phái)”. – – ܢܬܚ ܧ ܧ – ܢܝ ܬ ܝ -܇ T ܢ ܢܝ o(3) T o hỉ chúa Trịnh Sâm.(4) Đông cung cầm tử: nam nhi của chúa sẽ đ họn nhằm nối ngôi; tại đây chỉ Trịnh Cán, con thứ Sām.(5) tè hoà L——– ۔ ۔ مجھے L – a.(6). Đồ ngủ a A – !1 : 1 ۔۔۔۔۔۔۔- – – – A. A.l. Ia- Cụ gồm biết tôi không ? – Tôi là người ở nơi quê mùa, làm thế nào biết được những vị ở chỗ triều đình đông đúc như thế này ? – Tôi là fan An Việt, thị xã La Sơn, sinh hoạt nhà, tôi vẫn nghe tiếng ráng như sấm động mặt tai, nhưng chưa hề được gặp. Bấy tiếng tôi bắt đầu biết ông ta có tác dụng giáo quan nghỉ ngơi An Việt, thương hiệu là Chức, được ông Nguyễn Kiêm người Tiên Điền làm Thự trấn đề cử làm bác sĩ chầu chực nghỉ ngơi đây. Sau đó, lại được gia công thuốc ở cỗ Binh, duy trì chức Tham đồng. Tôi nói: – chỗ ở của tớ không xa chỗ ở của ngài bao nhiêu. Tôi mấy lần mong đến thăm cơ mà phiền một nỗi là không tồn tại dịp. Đang dở câu chuyện thì quan liêu truyền mệnh đến nói nhỏ với quan lại Chánh đường. Quan lại Chánh con đường đứng dậy, bảo tôi: – Ta hãy vào ăn uống cơm sáng một lúc đã. Tôi theo ông, đi theo tuyến phố cũ trở về điếm “Hậu mã”. Ông nói: – chúa thượng đang ngự nghỉ ngơi đấy, bao quanh có hiền thê chầu chực, buộc phải chưa thểyết kiến. Ta hãy nhất thời ra ngoài. Ông san mâm cơm đến tôi ăn. Mâm vàng, chén bạc, đồ ăn toàn là của ngon trang bị lạ, tôi bấy giờ bắt đầu biết mẫu phong vị của nhà đại gia. Ản Xong, thấy một viên quan liêu hầu cận chạy lại mời quan Chánh con đường vào cùng bảo tôi đi theo. Đột nhiên, thấy ông ta mở một địa điểm trong màn gấm rồi bước vào. Ở trong tối om, ko thấy bao gồm cửa ngõ gì cả. Đi qua độ năm, sáu lần trướng gấm như vậy, đến một chiếc phòng rộng, trung tâm phòng có một cái sập thếp vàng. Một fan ngồi bên trên sập độ năm, sáu tuổi, khoác áo lụa đỏ. Tất cả mấy fan đứng hầu hai bên. Giữa phòng là một cây nến to cắm trên một cái giá bởi đồng. Mặt sập đặt một chiếc ghế dragon Sơn son thếp vàng, bên trên ghế bày nệm gấm. Một cái màn là chengang sân. Ở trong tất cả mấy fan l g dú o ܘ áp l: la گی: g, عر – pl và màu áo đỏ. Bao phủ lấp lánh, hương thơm hoa ngào ngạt. Xem chừng hoàng thượng thường thường vẫn ngồi trên ghế rồng này, nay người rút lui vào màn nhằm tôi coi mạch Đông Cung làm sao cho thật kĩ. Tôi nín thở đứng hóng ở xa. Quan lại Chánh mặt đường truyền lệnh cho tôi lạy tư lạy. Gắng tử cười: – Ông này lạy khéo ! quan liêu Chánh đường lại truyền mệnh: – các cụ yếu, được cho phép cụ ngồi hầu mạch.Tôi khúm cố đến trước sập coi mạch. Xem xong, nghe trong màn bao gồm tiếng nói nhỏ:– mang lại ông ta coi cả thân hình nữa !Một viên quan lại nội thần(1) đứng chầu đến mặt sập xin phép cụ tử. Ráng tử đứng dậy, cởi áo, đứng bên giường đến tôi xem. Tôi coi kĩ toàn bộ lưng, bụng và chân tay một lượt. Quan Chánh con đường lại ền mệnh bảo tôi lạy tạ rồi đi ra. Tôi vùng lên lạy tứ lạy. Thấy quan tiền Chánh mặt đường bảo một tè hoàng môn đưa tôi ra “phòng trà” ngồi. Một thời gian sau, ông đến hỏi:- cụ xem mạch như thế nào ? nên dùng thiết bị thuốc gì thì cầm cứ viết một tờ trình lên.Rồi ông lại tiếp:- dịch đã nửa năm nay. Trước kia tí hon lắm, nay đã hơi bao gồm da, tất cả thịt, thực chất yếu, bệnh đã lâu mà lại không vấp ngã được, vì chưng dùng dương dược” thì nóng, mà sử dụng âm dược3 thì trệo. Tất cả khi yêu cầu dùng phần đông vị phân phát tán (*) mới hoàn thành !Ông bảo quan liêu Tả viện đem đầy đủ thứ solo thuốc đang sử dụng đến mang đến tôi xem. Nguyên lúc ông đề cử tôi cùng nói mấy câu này là cũng có thể có ý ước ao tôi biết chừng. Ông o ó biết thuốc, 1-ܫܶ- – ܢܝܚܐ- ܚܠܐ- ܚܐܫ ܐܝ – Lܢܬܢܝ — ܐ — ܢ al ghễ l ến dung dịch là cứ muốn dùng lắp thêm thuốc công phạt. Ông thường nói: “Có dịch thì trước tiên là buộc phải đuổi bệnh. Khi sẽ đuổi chiếc tà đi rồi hãy bổ, thì mới là loại phép chính xác nhất”. Dẫu vậy theo ý tôi, đó là chính vì vậy tử sống trong chốn màn che trướng phủ, ăn uống quá no, mặc quá ấm nên tạng phủ yếu đi. Vả lại, bệnh dịch mắc đã lâu, tỉnh khí khô hết, da mặt khô, rốn lồi to, gân thời xanh, tay chân nhỏ xíu gò. Đó nguyên nhân là nguyên khí đã hao mòn, yêu quý tổn quá mức. Nếu chỉ lo cần sử dụng thứ thuốc công phạt tương khắc báco) mà lừng khừng rằng nguyên khí càng hao mòn dần dần thì chỉ làm cho người thêm yếu. Bệnh dịch thế này sẽ không bổ thì ko được. Tuy nhiên sợ mình không ở lâu, trường hợp mình có tác dụng có công dụng ngay thì có khả năng sẽ bị danh lợi nó ràng buộc, không làm thế nào về núi được nữa. Chỉ bởi ta cần sử dụng thứ cách thức hoà hoãn, nếu như không trúng thì cũng không không đúng bao nhiêu. Tuy nhiên rồi lại nghĩ: thân phụ ông mình đời đời chịu đựng ơn của nước, ta cần dốc hết cả lòng thành, để nối liền cái lòng trung của thân phụ ông mình bắt đầu được. Nghĩ đi nghĩ về lại một hồi, tôi new nói:(1) Nội thần: quan hầu trong cung. (2) Dương dược: thuốc gồm tính nóng. (3) Âm dược: thuốc tất cả tính mát, lạnh. (4) Trẻ: dừng đọng, không lưu lại thông được. کر رہے۔ Al-Ali(6) TY g phq … . . . — gł glại làm cho th g tổ-Tôi thấy thánh thể gầy, mạch lại tế, sác1. Thếlàâm dương hồ hết bị tổn hại, nay yêu cầu dùng thuốc thật xẻ để tu dưỡng tì với thận, cốt giữ loại căn bạn dạng tiên thiên?) cùng làm nguồn gốc cho mẫu hậu thiêno. Thiết yếu khí nghỉ ngơi trong mà thắng thì bệnh ở không tính sẽ trường đoản cú nó tiêu dần, không trị bệnh dịch mà bệnh sẽ mất. Ông tỏ chủ kiến nói đi nói lại mấy lần, nhưng mà tôi vẫn cứ giải thích mãi. Ông nói: – rứa đã tất cả chủ ý như thế thì cố gắng cứ viết ra thành phương thuốc để dâng lên. Tôi vâng lệnh viết tờ khải rằng: “Chầu mạch, thấy sáu mạch tế, sác với vô lực, sở quan yếu, hữu xích lại càng yếu hơn. Ấy là tì âm hư, vị hoả thừa thịnh, không giữ được khí dương, đề xuất âm hoả đi càn. Vị vậy, bên ngoài 5 trướnơ đó. Là o g ngoài thì phù, bên trong thì trống. Bắt buộc bổ tì thổ thì yên. Nay rộp dùng: bạch truật (một lạng), thục địa (ba đồng), can khương (hai đồng), ngũ vị (một đồng). Sắc mang đến đặc, mỗi một lần uống một thìa trà điều cùng với nước sâm sắc đặc. Uống khi sườn lưng bụng. Tè thần Lê Hữu Trác phụng kê.”- elTôi viết xong đưa lên. Ông nhìn kĩ một hồi, xem bao gồm ý ngại. Những thầy lang ngồi đấy có muốn xem. Ông ko cho, đút giấy vào trong túi áo, cười: – phương thuốc và lập luận của thế khác họ nhiều. Ông bảo một nội thần có tờ giấy vào. Một thời gian sau, ông đứng dậy bảo tôi đi theo, trở về điếm “Hậu mã”. Uống trà một lát, ông nói với tôi: – Cụ ra đi xôi vất vả, giờ đồng hồ hãy tạm bợ về nghỉ. Gồm bà con bằng hữu mời mọc cũng ko được đi đâu. Để ngóng thánh chỉ xem như thế nào. Tôi từ bỏ giã, lên cáng về dinh Trung Kiên. Trong vòng mười ngày, bằng hữu trong kinh đều đến thăm hỏi, hay tình như thế.bản dịch của PHAN VÖ, NXB Văn học, Hà Nội, 1971)(1) Mạch tế, sác: mạch nhỏ, đập nhanh. (2) Tiên thiên: thể chất bẩm sinh. {o P-L)u rj, Loza × thể hóa học d – -8Quang cảnh trong che chúa được mô tả như cầm cố nào ? Cung bí quyết sinh hoạt trong bao phủ chúa ra làm sao ? hầu như quan sát, ghi thừa nhận này nói lên phương pháp nhìn, cách biểu hiện của Lê Hữu Trác đối với cuộc sống thường ngày nơi che chúa thế nào ? đối chiếu những cụ thể trong đoạn trích mà lại anh (chị) cho là “đắt”, có tính năng làm trông rất nổi bật giá trị thực tại của tác phẩm. Biện pháp chẩn đoán và chữa bệnh của Lê Hữu Trác thuộc những diễn biến tâm bốn của ông lúc kê đơn cho ta phát âm gì về người bác sĩ này ?4. Theo ông (chị), bút pháp kí sự của tác giả có gì rực rỡ ? Phân tích phần đa nét rực rỡ đó.GHI NHỞĐoạn trích. Vào bao phủ chúa Trịnh sở hữu giá trị hiện nay sâu sắc.

Xem thêm: Tính Chất Hóa Học Của Nacl, Tổng Hợp Lý Thuyết Nacl Là Chất Gì

Bởi tài quan tiền sát tinh tế và sắc sảo và ngòi cây viết ghi chép bỏ ra tiết, chân thực, sắc sảo, tác giá đã vẽ lại một bức tranh sinh động về cuộc sống xa hoa, quyền quý của chúa Trịnh, mặt khác cũng thể hiện thái độ khinh thường danh lợi.LUYÊN TậPSo sánh đoạn trích. Vào đậy chúa Trịnh cùng với một thành phầm (hoặc đoạn trích) kí không giống của văn học tập trung đại nước ta mà anh (chị) đã đọc và nêu thừa nhận xét về nét đặc sắc của đoạn trích này.